word-in-nirat

2006/Jun/27

คำศัพท์ในนิราศพระบาท

ศัพท์เกี่ยวกับตัวละคร

ครุฑ= พญานกที่เป็นพาหนะของพระนารายณ์

ชมพูพาน = ตัวละครในเรื่องรามเกียรติ์ เป็นพญาวานรที่มีความรู้ เกี่ยวกับเรื่องยา

ท้าวกรุงพาน= เป็นอสูร มีฤทธิ์มาก ได้แปลงร้างเป็นพระอินทร์แอบเข้าไปหานางสุจิตรา

ท้าวตรีเนตร= พระอินทร์ เป็นเทพเจ้าองค์หนึ่ง

นารายณ์ = เทพเจ้าองค์หนึ่งมีสี่กร

พรหม = เทพเจ้าองค์หนึ่ง มีหงส์เป็นพาหนะ

พระราม = ตัวละครเอกในเรื่องรามเกียรติ์ มีมเหสีคือ นางสีดา

พระสุธน =ชื่อกษัตริย์ในนิทาน มีมเหสีคือ

หลังพลัดพรากจากกันพระสุธนออกติดตามหาจนมาพบกัน

สุครีพ = ตัวละครในเรื่องรามเกียรติ์ เป็นพญาวานร เป็นลูกของพระอาทิตย์

สุจิตรา =มเหสีองค์หนึ่งของพระอินทร์

สุวรรณหงส์ = ชื่อตัวเอกฝ่ายชายในบทละครนอก เรื่อง สุวรรณหงส์

ตอนที่เล่นในเรื่องนิราศพระบาท คือ ตอนทีสุวรรณหงส์ไต่สายว่าวไปหานางเกษสุริยา

จนต้องหอกยนต์

หงส์ = นกในนิยาย ถือว่าเป็นนกในตระกูลสูง มีเสียงไพเราะ เป็นพาหนะของพระพรหม

อิเหนา =ชื่อตัวละครในเรื่อง อิเหนา มีมเหสีหลายองค์

นางจินตะหราก็เป็นมเหสีองค์หนึ่งของอิเหนา

ศัพท์เกี่ยวกับพืช

กรวย= ชื่อไม้ต้นชนิดหนึ่ง ขึ้นตามฝั่งแม่น้ำลำคลอง ใบเป็นมันคล้ายจำปี ดอกสีเหลือง

กร่าง = ชื่อไม้ต้น มีขนาดกลางถึงขนาดใหญ่ ใบกว้างหนา รูปไข่ ปลายมน ผลกลม

กันเกรา = ชื่อไม้ต้นชนิดหนึ่ง ชอบขึ้นในที่ชื้นแฉะ ใบเขียวแก่ ค่อนข้างหนา ดอกสีขาวมีกลิ่นหอม

เกด =ชื่อต้นไม้ขนาดใหญ่ ผลคล้ายละมุดสีดา

แก้ว=ชื่อต้นไม้ขนาดกลาง ใบสีเขียวสด เป็นมัน ดอกขาวหอม

ไกร = ชื่อต้นไม้ขนาดใหญ่ คล้ายต้นไทร เปลือกสีเทา

ข่อย = ชื่อต้นไม้ขนาดย่อมถึงขนาดกลาง มักขึ้นตามป่าต่ำ ริมแม่น้ำ ใบเล็ก

สากคายเปลือกใช้ทำกระดาษ

แขม =ชื่อไม้ล้มลุกชนิดหนึ่ง มักขึ้นตามชายน้ำชายป่า

งิ้ว=ชื่อไม้ต้นขนาดใหญ่ กิ่งและลำต้นมีหนามแหลมคม กอกสีแดงสด

จันทน์ = ชื่อพรรณไม้ที่มีเนื้อไม้ ดอกหรือผลหอม ใช้ทำยาและปรุงเครื่องหอม

จาก=ชื่อปาล์มชนิดหนึ่ง ขึ้นเป็นกอตามป่าชายเลน ใช้มุงหลังคาได้

ตาพยัคฆ์=ชื่อต้นไม้ชนิดหนึ่ง

ตาลโตนด =ชื่อไม้ต้นชนิดหนึ่ง ผลใหญ่กลมโตเป็นทะลาย จาวตาลใช้เชื่อมกินได้

เถาวัลย์ =พรรณไม้เลื้อย

เทพี =ชื่อไม้เถาชนิดหนึ่ง ลำต้นมีหนาม ดอกสีเหลืองออกเป็นช่อ

แฝก =ชื่อไม้ล้มลุกชนิดหนึ่ง สามารถป้องกันการพังทลายของหน้าดิน ใบใช้มุงหลังคาได้

พยุง =ชื่อไม้ต้นชนิดหนึ่ง

พะยอม =ชื่อไม้ต้นขนาดใหญ่ ดอกสีขาว กลิ่นหอม เนื้อไม้ใช้ในการก่อสร้าง

พิกุล= ชื่อไม้ต้น กลีบดอกแหลม มีกลิ่นหอม ใช้ทำยาได้

โพธิ์=ชื่อต้นไม้ เป็นที่ตรัสรู้ของพระพุทธเจ้า ปัจจุบันหมายถึงต้นไม้จำพวกโพธิ์

มะขาม = ชื่อไม้ต้นขนาดใหญ่ ฝักมีรสเปรี้ยวใช้ปรุงอาหารและทำยาได้

ยาง = ชื่อไม้ต้นขนาดใหญ่ มีน้ำมันยาง

รัก =ชื่อไม้พุ่มชนิดหนึ่ง ดอกใช้ร้อยมาลัย

ลักจั่น =ชื่อสมุนไพร คือ ไม้ที่ใช้ทำยา

ลั่นทม= ชื่อไม้ต้น ดอกสีขาวหรือสีแดงเรื่อๆ มีกลิ่นหอม

วัลย์เปรียง =คือเถาวัลย์เปรียง เป็นไม้เถาเนื้อแข็งใช้ทำยาได้

สะแก=ชื่อไม้ต้นชนิดหนึ่งนิยมใช้ทำฟืน เมล็ดใช้ทำยาได้

หัวล้าน = ชื่อต้นไม้ชนิดหนึ่งมีเม็ดเท่าเม็ดพริกไทย มีขนตามข้างๆ คล้ายหัวล้าน

เหียง= ชื่อไม้ต้นขนาดใหญ่ เนื้อไม้ใช้ในการก่อสร้าง

ศัพท์เกี่ยวกับศิลปะ

กระจัง= ชื่อลายอย่างหนึ่ง มีเส้นรอบนอกคล้ายรูปกลีบบัว

กระหนก =ชื่อลายไทยแบบหนึ่ง ใช้เป็นหลักในการเขียนลวดลายชั้นสูง

ก้านแย่ง = ชื่อลายอย่างหนึ่งผูกเป็นก้านบรรจบกัน

ฐานบัทม์ = ฐานที่มีลวดลายเป็นกลีบบัว

ดอกจอก =ชื่อลายอย่างหนึ่ง มีลักษณะคล้ายต้นจอก

เทพประนม =ชื่อลายมีเทวดาประนมมือ

นาคสะดุ้ง