koon-kaa-wannasil

2006/Jun/27

คุณค่าทางวรรณศิลป์

๑. ด้านการเล่นคำ คือ มีการใช้คำที่ใช้แต่งเพียงคำเดียวแต่งได้หลายความหมายซึ่งในนิราศพระบาทพบมาก สุนทรภู่สามารถนำชื่อสถานที่ และสิ่งที่พบเห็นในที่ต่างๆ มาเขียนเล่นคำได้อย่างเหมาะสมและไพเราะอย่างยิ่ง เช่น

เล่นคำว่า จาก

ถึงคลองขวางบางจากยิ่งตรมจิต ใครช่างคิดชื่อบางไว้กางกั้น

ชื่อว่าจากแล้วไม่รักรู้จักกัน พิเคราะห์ครันฤๅมาพ้องกับคลองบาง

ทั้งจากที่จากคลองเป็นสองข้อ ยังจากกอนั้นก็ขึ้นในคลองขวาง

โอ้ว่าจากช่างมารวบประจวบทาง ทั้งจากบางจากไปให้ใจตรม

เป็นการเล่นคำว่า จาก ในเชิงคำนามและคำกริยา

เล่นคำว่า ซื่อ

ถึงบางซื่อชื่อบางนี้สุจริต เหมือนซื่อจิตที่พี่ตรงจำนงสมร

มิตรจิตขอให้มิตรใจจร ใจสมรขอให้ซื่อเหมือนชื่อนาง

เล่นคำว่า เกิด

ถึงเกาะเกิดเกิดเกาะขึ้นกลางน้ำ เหมือนเกิดกรรมเกิดราชการหลวง

จึงเกิดโศกรกขัดขวางขึ้นกลางทรวง จะตักตวงไว้ก็เติบกว่าเกาะดิน

เล่นคำว่า หนาว

ทั้งต้องน้ำอำมฤกเมื่อดึกเงียบ แสนยะเยียบเนื้อเย็นเป็นเหน็บหนาว

ทั้งหนาวลมหนาวพรมน้ำค้างพราว ไหนจะหนาวซากผาศิลาเย็น

โอ้หนาวอื่นพอขืนอารมณ์ได้ แต่หนาวใจยากแค้นนี่แสนเข็ญ

ทั้งหนาวนอนไกลนุชสุดจะเย็น ใครปะเป็นเหมือนหนึ่งข้าจะว่าจริง

เล่นคำว่า โพง

ถึงบ่อโพงถ้ามีโพงจะผาสุก จะโพงทุกข์เสียให้สิ้นที่โศกศัลย์

พี่แลแลก็เห็นแต่ตลิ่งชัน ถึงปากจั่นจะละเลือนให้ตรอมใจ

เล่นคำว่า ระกำ

ถึงบางระกำโอ้กรรมระยำใจ เคราะห์กระไรจึงมาร้ายไม่วายเลย

ระกำกายมาถึงท้ายระกำบ้าน ระกำย่านนี่ก็ยาวนะอกเอ๋ย

โอ้ผู้คนเขาช่างอยู่อย่างไรเลย ฤๅอยู่เคยความระกำทุกค่ำคืน

เล่นคำว่า ตก

เห็นเขาตกเขาแตกมาตกลึก อนาถนึกแล้วน่าน้ำตาไหล

พี่ตกยากจากนางมากลางไพร วิตกใจตกมาถึงคีรี

การเล่นคำในลักษณะเช่นนี้ ในนิราศพระบาทยังมีอีกหลายแห่ง ซึ่งจะเห็นได้ว่าสุนทรภู่สามารถใช้เล่นคำและเล่นเสียงได้มีความหมายอย่างดียิ่ง

๒. ด้านการเล่นเสียงสระและพยัญชนะในวรรค

มีพบอยู่ในคำกลอนแทบทุกวรรคเลยทีเดียว จึงทำให้กลอนของสุนทรภู่มีเสียงไพเราะและได้ความหมายดี ดังตัวอย่างต่อไปนี้

ย่ามกระสอบกรอบแกรบกระไกรกริก กลักพริกพลิกแพลงตะแคงหงาย

กูบกระโดดโยกอย่างทุกย่างเดิน เขยื้อนเยินยอบเยือกยะยวบกาย

กับหมู่ไม้ไกรกรวยกันเกรากร่าง พะยอมยางตาพยัคฆ์พยุงเหียง

นกบินกรวดพรวดพราดประกายพรายพลุกระจายช่อช่วงดังดวงเดือน

เพดานดาดลาดล้วนกระจกงามพระเพลิงพลามพร่างพร่างสว่างพราย

สุนทรภู่นอกจากจะหาคำที่ให้ความหมายแล้วยังเลียนเสียงประกอบในบทกลอนเพื่อช่วยสัมผัสทางหู คำว่า กรอบแกรบกระไกรกริกโยกอย่างย่าง เหล่านี้เป็นคำที่ให้ควาหมายทางเสียง จึงช่วยให้เรานึกเห็น ได้ยินเสียงตามที่พรรณนาได้เป็นอย่างดี

๓. ด้านการใช้คำเลียนเสียงธรรมชาติ

๓.๑) การเลือกเสียงสระมาใช้ให้เหมาะสมกับเนื้อหาและบรรยากาศที่ดี เช่น ตอนเอะอะ ชุลมุนวุ่นวายก็ใช้คำพรรณา ทำให้ผู้อ่านเกิดอารมณ์คล้อยตาม มองเห็นภาพพจน์ไปด้วย

เช่น

 บรรดาเพื่อนเคือนตื่นขึ้นเซ็งแซ่ บ้างจอแจจัดการประสานเสียง

 บ้างม้วนเสื่อมัดกระสอบหอบเสบียง บ้างถุงเถียงชิงสัปคับกัน

บ้างขึ้นบนขนส่งคนลงข้างล่าง เสียงโฉ่งฉ่างชามแตกกระแทกขัน

จนคนบนสัปคับรับไม่ทัน หม้อข้าวขันตกแจกกระจายราย

ย่ามกระสอบกรอบแกรบกระไกรกริก กลักพริกพลิกแพลงตะแคงหงาย

๓.๒) การบรรยายบรรยากาศที่เงียบสงัดและได้ยินเสียงระฆัง ให้ความรู้สึกได้ดีมากเช่นนั้นจริง เช่น

 สงัดเสียงคนดังระฆังเงียบ เย็นยะเยียบยามนอนริมเนินผา

เมื่อยามแกนแสนทุเรศเวทนาด้วยไสยาอยู่กลางน้ำค้างพราว

ทั้งต้องน้ำอำมฤกเมื่อดึกเงียบ แสนยะเยียบเนื้อเย็นเป็นเหน็บหนาว

ทั้งหนาวลมหนาวพรมน้ำค้างพราว ไหนจะหนาวซากผาศิลาเย็น

ประจวบจนสุริยนเย็นพยับ ไม่ได้ศัพท์เซ็งแซ่ด้วยแตรสังข์

ปี่ระนาดฆ้องกลองประโคมดัง ระฆังหงั่งเหง่งหง่างลงครางครึม

มโหรีปี่ไฉนจับใจแจ้ว วิเวกแว่วกลองโพนตะโพนกระหึม

ต้นโศกทอดยอดขวางลงกลางห้วย พี่ก็ช่วยผูกชิงช้าให้อาศัย

พวกผู้หญิงชิงขึ้นชิงช้าไกว สนุกใจร้องเตือนให้เพื่อนโยน

ดูทำนองนางในไกวชิงข้าดังสีดาผูกคอที่โรงโขน

เถาวัลย์เปราะเคราะห์ร้ายพอสายโยน ก็ขาดโหนลงในน้ำเสียงต้ำโครม

๓.๓) บรรยายบรรยากาศและกิริยาท่าทางการเล่นมวยปล้ำได้ดี ให้ความรู้สึกและเห็นภาพพจน์แจ่มแจ้งเหมือนของจริง

ละครหยุดอุตลุดด้วยมวยปล้ำ ยืนประจำหมายสู้เป็นคู่ขัน

มงคลใส่สวมหัวไม่กลัวกัน ตัวประจันจดจับกระหยับมือ

ตีเข่าปับรับโปกสองมือปิด ประจบติดเตะผางหมัดขว้างหวือ

กระหวัดหวิดหวิวผาเสียงฮาฮือ คนดูอื้อเออเอาสนั่นอึง

๔. การบรรยายให้เกิดจินตนาการมองเห็นภาพความงดงาม

สุนทรภู่ได้ใช้จินตนาการ คิดฝันสิ่งต่างๆ ได้อย่างล้ำเลิศ และจินตนาการสิ่งที่เป็นอนาคตได้อย่างประหลาดใจ ยากนักที่จะมีใครมีความสามารถทัดเทียมได้ เช่น เรื่องพระอภัยมณี ได้กล่าวถึงการแต่งการแบบไทยสากลหรือฝรั่ง ท่านคิดไว้ก่อนฝรั่งมาถึงเมืองไทยจริงๆ นอกจากจะจินตนาการแล้ว สุนทรภู่ยังนำเอาความคิด ความรู้ที่ได้จากนิทาน ตำนานที่ได้อ่านมาบ้างได้ยินมาบ้าง มาต่อเติมเสริมแต่งเรื่องราวในวรรณกรรมของท่าน งานประเภทนิราศของท่านทุกเรื่อง นอกจากจะเล่าเรื่องการเดินทางไปยังสถานที่ต่างๆ แล้วยังสอดแทรกคำรำพัน คร่ำครวญต่อหญิงคนรัก คติชีวิต ตำนานและความคิดเห็นของสุนทรภู่ที่มีต่อสิ่งต่างๆ เข้าไปด้วย

ง่วงแล้วค้าป !!!!!!!!! อาจารยยยยยยย์


edit @ 2006/06/28 21:21:08