kamprapan

2006/Jun/27

นิราศ

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๒๕ ให้ความหมายของนิราศไว้ว่า ก. ไปจาก ระเหระหน ปราศจาก น. เรืองราวที่พรรณนาถึงการจากกันหรือจากที่อยู่ไปในที่ต่างๆ เป็นต้น มักแต่งเป็นกลอนหรือโครง เช่น นิราศนรินทร์ นิราศเมืองแกลง

สันนิษฐานว่าการแต่งนิราศนั้นเนื่องจากในสมัยก่อนการเดินทางต้องใช้เวลานาน ดังนั้นเมื่อกวีต้องการเดินทางผ่านสถานที่ต่างๆจึงคิดแตงขึ้น ทั้งคร่ำครวญถึงนางที่รักเมื่อได้เห็นสิ่งต่างๆ สำหรับการตั้งชื่อนิราศนั้นมีดังนี้ ๑. ตั้งตามชื่อผู้แต่ง เช่น นิราศนรินทร์

๒.ตั้งตามเนื้อเรื่อง เช่น ทวาทศมาส

๓.ตั้งตามสถานที่ปลายทางที่ผู้แต่งไป เช่น นิราศพระบาท

ในระยะแรกนิยมแต่งนิราศเป็นโครง ต่อมาจึงนิยมแต่งเป็นกลอน นิราศที่แต่งเป็นโครง เช่น กำสรวลศรีปราชญ์ ทวาทศมาส นิราศที่แต่งเป็นกลอน เช่น นิราศภูเขาทอง นิราศลอนดอน สำหรับนิราศพระบาทนั้นแต่งเป็นกลอน ขึ้นต้นด้วยวรรครับ ลงท้ายด้วยคำว่า เอย

กลอน ๑ บท มี ๔ วรรค ๑ วรรค มี ๗-๙ พยางค์

พยางค์สุดท้ายของวรรคที่ ๑ สัมผัสกับพยางค์ที่ ๓ หรือ ๕ ของวรรคที่ ๒

พยางค์สุดท้ายของวรรคที่ ๒ สัมผัสกับพยางค์สุดท้ายของวรรคที่ ๓

พยางค์สุดท้ายของวรรคที่ ๓ สัมผัสกับพยางค์ที่ ๓ หรือ ๕ ของวรรคที่ ๔

พยางค์สุดท้ายของวรรคที่ ๔ สัมผัสกับพยางค์สุดท้ายของวรรคที่ ๒ ในบทต่อไป

สัมผัส

สัมผัส คือ ลักษณะบังคับที่ให้ใช้คำคล้องจองกัน ร้อยกรองทุกประเภทจะบังคับสัมผัส เป็นลักษณะที่สำคัญที่สุดของร้อยกรอง ลักษณะสัมผัสมีดังนี้

๑.สัมผัสนอก คือ สัมผัสบังคับตามฉันทลักษณ์ ของร้อยกรองแต่ละประเภท สัมผัสนอกนี้จะเป็นสัมผัสสระ

๒.สัมผัสใน คือสัมผัสที่ไม่ได้บังคับ แต่ถ้ามีก็จะทำให้มีความไพเราะมากขึ้น สัมผัสในนี้เป็นสัมผัสในวรรค อาจเป็นสัมผัสสระหรือสัมผัสอักษรก็ได้

๓.สัมผัสสระ คือคำที่มีเสรียงสระเดียวกัน เช่น

กิน สัมผัสกับ ดิน บิน ริน หิน

ขา สัมผัสกับ กา มา ตา รา ยา

ทาน สัมผัสกับ การ ทาน นาน มาร

เดียว สัมผัสกับ เรียว เขียว เสียว เชียว

ชอบ สัมผัสกับ กอบ สอบ ตอบ ลอบ

๔.สัมผัสอักษร คือ คำที่มีเสียงพยัญชนะต้นเสียงเดียวกัน เช่น

กิ่ง สัมผัสกับ แก้ว ก้าง กด เกา

น้อง สัมผัสกับ น้อย นิด นิ่ว นาน

ราก สัมผัสกับ เรา เรียน ราย รก

โดด สัมผัสกับ โดด ดูด ดื่ม ดำ

ปูน สัมผัสกับ เป่า โป้ง ปวด ปาก


edit @ 2006/06/27 22:57:58
edit @ 2006/06/27 23:27:44